Uzm.Dr. Gülçin Ünverdi

Son yıllarda çocuklar arasında akran zorbalığının arttığına dair gözlemler, hem eğitimcilerin hem de ebeveynlerin kaygılarını artırıyor. Bu artışın temelinde toplumsal, teknolojik ve psikolojik pek çok etken bir araya geliyor. Çocuklar, ailelerinde ve çevrelerinde empati ve duyarlılık modellerini yeterince gözlemleyemediklerinde, kendi aralarında güç dengesizliğini kötüye kullanmaya daha meyilli hale gelebiliyor. Ayrıca, dijital dünyanın yoğun etkisi, sosyal medyanın ve çevrimiçi oyunların yaygınlaşması, zorbalığın mekân ve zaman sınırlamasını ortadan kaldırarak görünmez ama sürekli bir hâl almasına neden oluyor.

Empati eksikliği, zorbalığın en önemli besleyici faktörlerinden biridir. Çocuk, karşısındakinin duygularını anlamadığında veya önemsemediğinde, davranışlarının başkaları üzerinde yaratacağı etkiyi göremez. Bu nedenle empatiyi geliştirmek, zorbalığı önlemenin temel yollarından biri haline gelir. Peki, empati yapabilen çocuklar nasıl yetiştirilebilir? Öncelikle aile ortamı kritik bir rol oynar. Ebeveynler, kendi duygularını ifade ederken çocuklarına model olmalı; çocuklarının duygularını anlamaya çalışmalı ve onlara saygı göstermelidir. Günlük yaşamda yaşanan küçük anlaşmazlıklarda bile, “Karşındaki bu durumu nasıl hissediyor olabilir?” gibi sorularla çocuk düşünmeye teşvik edilebilir.

Okul ve sosyal çevre de empatiyi pekiştiren alanlardır. Grup çalışmalarında işbirliği gerektiren etkinlikler, rol oyunları ve topluluk projeleri çocukların başkalarının perspektiflerini görmesini sağlar. Çocuklara sadece doğru ve yanlış kavramı öğretilmemeli, aynı zamanda davranışlarının başkalarına etkisi üzerine düşünmeleri teşvik edilmelidir. Bu sayede güç kullanımı, manipülasyon veya zorbalık yerine, paylaşma ve destek verme gibi davranışlar öğrenilir.

Teknoloji kullanımının da empati gelişiminde etkisi göz ardı edilmemelidir. Dijital ortamda iletişim genellikle yüz yüze etkileşimi azaltır ve duygusal ipuçlarının kaybolmasına yol açar. Bu nedenle ekran süreleri sınırlanmalı, birlikte yapılan oyunlar ve sosyal etkinliklerle yüz yüze etkileşim desteklenmelidir.

Sonuç olarak, akran zorbalığının artışı tesadüfi değildir; toplumsal değişimler, aile ve okul ortamları, teknoloji kullanımı ve duygusal farkındalık eksikliği bir araya gelerek bu olguyu beslemektedir. Çocuk ruh sağlığının korunması, empatiyi güçlendirmekle başlar; bu, hem zorbalığı önlemenin hem de sağlıklı, destekleyici ve duyarlı bir nesil yetiştirmenin anahtarıdır. Küçük yaşta verilen duygusal eğitim ve modelleme, çocukların kendi dünyaları kadar başkalarının dünyasını da görmelerini sağlar ve böylece zorbalığın yerini anlayış ve işbirliği alır. Bu nedenle, ailelerin ve eğitimcilerin çocukların duygusal gelişimine önem vermesi gerekmektedir.